ITNA GUITUNG
Author: Manlun Liensuonkap
Year of Publication: 1997
Printed with help from Manipur Tribal Reseach & Development, Government of Manipur at L&R Press, Teddim Road, Churachandpur, Manipur. All Rights Reserved by the author.
Innmai kelkot ka tunin bihaliepa na um ka nun hing na muin, “Keima Thangbawi, ka ngai penpen, amelhoipen hing tungta e! Chia hing delpai in ang napoma, ka biengtegel ang tawpsah kawmin, “Bawi na Uniform toh kilawm samchie” chin innsungah hing pomlutin table tungah ang ding saha, ka uniform asut laiin, “Lai hing siem vachin, sapin hing pang vachin mawle bawi? Kadei! Kadei! tua hun chiengin kei din bang na hing leisahtade-aw?” achi hi.
Kei zong, “Henu Biscuit lien penpente aw” ka chi laitahin kot ngaideumaia hing kikiu gingin ahing khanglousah hi. Ka Nai ka etleh nitahlam dah li asatta hi.
Sang kaitawpa, gim kisa a, bench tung sena a kinei, imudenkha …….. apeisa kum sawmlegiet laia ka nu toh ka hun mankhawmte uh, ka manglama na mangkia ka hi laizang hi.
Kal beisa Nipini zingmawnga ka nun, “Na nulepa thumangloua, na pi leh pute deisahna pampaia, na nungah hel tawpsanloua, ka thuin kiheivang chi tinten nahileh, tuni, tu maman, inn na potkhietsan ding ahi” achizoua hing kipanthakia leuleua, “Nang lah nu hing chinawnsinlen, ken zong ta kang chi nawn sih ding hi” chia thu kamkhatmama zong gen manloua ang deldohlai, ka mit, ka mai ah kilangdena, ka bilah gingging lai ahimanin, hituinaptuiin ka dimta hi.
Inn ka potkhietsan laitaha ka nun, “Phiyi! na limlim toh thumanglou dingman kilawmchie” ang chi zong tumama a, ang chi abangnalai hi.
“Itna mit ah silzousie hoi in kilawm uha, huotna mit in melsesah hizaw ve-aw!” lungsima chikawma dingkhien kot ka vahong hi.
“Nitahpha, dammaw shie?’ chin tuition la dinga hing kuon naupangten kotbulah angna maituo uhi. “Nitahpha, dam ing e. Hitang ka veia, ka um anuom sih hi. Ka aw zong suohzou sih. Hing ngaisiem unlen tuni kholphotvai aw” chin amau doh bawlnapin ut teitei uleh china awsuoh leh melpuoh toh ka chikhiea, amaun zong, “Hitaven Shie” chin khatlekhat kiguhhou litlit kawmin akinualeta uhi.
Ka tha, ka zungteng bei gawpin, ann leh tui zong ka lunggul umlou hi. Ka pindan sungah lungzuon zatam sielin ka tou khinkhianta hi.
Tavang lai ahia, khuo apha a, Ni tumkuonin simlam akipan Suohmallam zuona awl-awla kitawl dieldiel meilum khalte ka en zinga, meilum khal mengte bang awl-awlin Van dum laiah ang mangthang zel ua, meilum vam lihleh khal tuomtuoma kitawlten limlemel tuomtuom bang hing puon kilamdangzel kawma Vanlaizawla kitawl vadiamten heisunga um ka hiei? chi zong phawhkhalouin ang umsahthei hi. Tambanga ngaituo tuom mawng zong neiloua ka um laiin kot hing kikiu gingin vabihphonin ang phawngkia leuleu hi.
Ka umna panin, “Hing lut aw” ka chileh, thakhatin Mari ang lutvat hi. Amanu ka mutahin athugen ding teng ka hing theikhegua hi. Chingnu in ainn ua nitah ann ne dia ang chiel na-ngawn namangngil ka hitalawm hi.
Dammaw melpuo hing sa hidingzaw hiven, Mari in, “U Thangbawi damnateh mawle?” ang chizouin “Ka u Ching in zekai hingsata a, akankhe dinga ang sawl ahi” ang chi hi. Kei zong sil khat theitha dandanin “Katei aw! Tuni October ni guh ni maw ahitah?” chia dingkhien banga kitah Nisimna et ka thuo hi. “Hi e! Na kimantahleh kinawtavai” Mari in a hing chikia hi.
I neulaia i nute vaidawn dinga i kintai mabangin Mari toh ainnlam uh zuonin, amasazaw ding kitu hi uleng kilawmkhopin ka taita zinzen uhi. Lamgeia Pandukan khata nahthethu kawmin Kuva ka lei malam ua, innsung ka lutlaitah un Banga Naipi kikhaiin nitahlam dah nga ang sat ging zaizai hi.
Pa Thangchinlien zong innsung kikhopna nei ding in ang kipanpai hi. Laisiengthou mun khat ang simzouin thumna ang neidepa, ka lungsimin gintat sangin tawpbaina e! Ka chia, tawp nahsanga kipanpan ahi hi. Pasien thu Tampi agenzouin athuhitna lamah “Tam Leitung hasatna tampite kalah na nu uh toh” chileh Chingnute unau touna sau khata tou dimdiam khu etphei athuo a, “Ka kiten uh tuni kum sawmni achinni ahita hi” achizouin kei leh Nu Niengpi lam hing en kawmin, “Pasien in zi hoi leh kizen mama ang pieh banah tanu ni leh tapa ni ang pieh belap nalai hi. Miten bang chin angai ding uoimah theising?” chileh atate kunglam et athuo a, “Ken vang mel-hoi ka sa theia, zong thumangthei uchin; na sepna tapou uah tusang maman hing hapan va-uchin, na hing lawchin touzel uh ka lam-en hi” chin ahing gen hi.
Chingnu leh Mari pen a pa thugen kisumpi uh ahidieimah akunsim zing uhi. Pa Lien in hichibangin ang gen zawm zel hi. “Tunia na u Thangbawi uzong i laha ang panthei jiehin i kipah uhi. Aman zong azilna zoua, mabana ang lawchin zel i lam-en uhi,” a chizouin “Tun Chingnu Nun thumna hing nei inlen tua khu i hun tawpna ahita ding hi” achi hi. Nu Niengpin thumna ang neipai hi.
Chingnu leh Mari in ann neh ding abuoipilai un Pa Liente nupa toh ka houlim ua, ka kikangkoi khah ding mitvena neiin thu tuomtuom ang houlimpi uhi. Tambanga ang bawlna un Nervous system lampang normalsah ahimanin tawldamhuoi ka sa mama hi.
“Ann neta ding” chia table lama hatna ka zahtah un, aham-aphun um seselouin akidem mabangin ann ka neta uhi.
Ann nehzouin Pa Liente nupa toh Innsungpiah ka tou uhi. September habul laia Bank PO ka laivuonna thu pa Lien in ang dong hi. Lawchin ngei ka lam-et thu ka hil sam hi. Tuachi laiin Mari in table tungah Kuva tun khat ang koi hi. Kouma deidan chieta kibawlin ka hai ua, tuachi hun laiin Chingnute unauin Annhuoninn lama tuonvaina azousiengta uhi.
Chinlalte u-ta nah thethuin ang tailut uhi. A pan “Heisunga zong vahaw man nata ualeh?” achileh Chinlal in “Zougam Video Bank a Cassette vakawm ka hi uhi” chin adawng hi.
Nu Niengpin, “Amaveh, nauten Benhul film et ding sawm uh a” achizouin “Mary! Mary!” achileh amanu zong ang pei pai hi. “ Na u Ching akimantai?” chin adong hi. “Kimannailou” chin Mary in adawng hi. Nu Niengpi hing zampheiin ka bilkawmah, “Chingnuin atuoma hing kimupi nuom hileh kilawm. Na ngahnalai in aw” chin ang pawtkhietsanta hi. Thakhatin ka dipkuoin, ka souphut hing gangin, ka khosanelin ang pumtuomta mawh hi.
Kum ni bang peita a, tam innsunga ka valut masah ni ma ka bang kia hi. Bang thu bang la atade-aw chin ka lung gel denkei hi. Ka innsung uh thute jieh khata hou Chingnu in thutawp tuompikhat neia hing hil sawm atamaide-aw! Pou ka chi hi. Khuchia, heisunga um ka hi zong theiloukhopa ka na umlaiin; ka nualam panin ka liengkou awlin ang kikhoia, awla kiheia, ka etleh, Mary na dingin alutang ang su-ngaungaua, hing zuiin chidana ka thei jiehin kei zong thupha seselouin, tualeh hilmasahsa ka hi toh dingkhien ka zui zinzenta hi.
Innsunglam kotpi ka hen un Mary in ka khuta hing kai in alaisimna pindan lam uh ahing zotpiphei hi. Kotbul ka tun un Mary in ka khut ang satvata, ka etleh tamnah lutin ang chia, nui sim kawmin ang nuasieta hi.
Kei zong Mary tumzounuain kot thumveitah awlin ka kiu hi. Nui hiauin Chingnu in kot hing hongin akhut ang hahpheia, kei zong hamseloua, akhut ka tuhleh aman zong bangma gen nawnselouin table lamah a hing puiphei hi. Table geia chair khatah ang tousah hi. Table langkhat lamah kei toh kimaituoin ama zong ang tou hi. Chingnu in touna a touin ka keng ka huong achileh, ka kikal ua um table khu meng ahimanin ka keng ang tuonkha hi.
“U Thang ngaidam” ang chia, ka ngongah bang-a-makhat tanggieh abanga, ehem chimasadeepin “Ngaidam e.” Aw suohzoulou sasan ka chikhetheisam hi.
Ka umdan kikhel hi-ngeiva, Chingnuin, “U Thang azau na bang valongin” ang chi hi. “Zau petma ing” Im seselouin ka chi hi. “Ka zauhuoi amaleh!” chin ama-le-ama ki-et athuo hi. Kei lam hing ngakian, “Ken lah nang ngaihuoi kang sasemsema” chin atounaah ang kithalngap hi. Awla hing toutang kiain; amel ngai-umtah nou toh ngaimeltah maiin mitphelou keiin ka maitang ang en kilkela, sawtsimtah koima bangma gen umlouin ka ki-enden uhi.
Phabepkhatzouin Chingnuin, “U Thang tulaitaha eitegel tam muna i um innkuonte atheilou koima omlou hi” ang chikhekhong hi.
Tuazouin amit sihlama hing mitsat hiauin, “Tun na zauna abeitai?” chin ang dong hi. Beituomlou china danin ken zong ka lutang ka vihlele hi.
Chingnuin akhutgel a angkawma phankopin lunggel lienpi khat nei hileh kilawmtahmai in inntung lam aentou hi. Ken ama ka na en zing hi. Awla hing toutang kia in alutang thumvei mama ang su-ngaungau hi. Ka zauthawngna jieh theita hileh kilawmin nuisim kawm leh zeneitah mai in ang ena, “U Thang aw, nang it leh, hing nuive” ang chi hi. Ka touna a kithalngapin mangsetah mana khanglou, i manglam ahi chi i thei chienga i kipah mabangin ka tawldam huoi hi.
Thakhatin Khawlphemeivah ang mita, Manipur bizili, ka chizouleh, ang vah kia a, ka kinuisan tuoh uhi. Chingnuin, “U Thang kei hing houlim vang hing na ngaikhietsah utnavechin mawle?” ang chi hi. Ken zong, ‘Ngai ut tham e” Ka chi sam vangin ang thugen ding pen ka thalawp lam ahilouzawh ding lam-en zaw gige ka himanin, ka lungsim khatin lah angai utsih khopmai hi.
Chingnuin,“U Thang na tunga siltungte ka gelgel leh, kei leltah jieha na nulepa, na sanggamte leh na innlum potkhietsan hitamai china! Laisiengthou in lah -Numei hoi in inn atungdinga, numei gilouin aphelsie hi- chia, zong kiteeng nailoupia, na innsung uh sekhentu ka hitahmai” chin akhuttegelin amai ahuma, kapin akidih hithit hi. Hing dahkhe kia in leh lungluttah maia hing en kawmin, “Amaute deina bangin na Neeita Esther toh kiteeng lechin, tulaitaha kisesate zong tundingkiapaia um ding hia; na innkuonten ang it, ang ngaisa uh mabanga hing it, hing ngaikia mai ding hi uha mawle? Kipahtaha hing nalamdawnthei innkuonte toh innsung lepkhawm ding zong ka kihawmthaw hizatalaia” achizouin amainawtnan amai azutzuta, kei lah gen ding tahpi zong theilouin ama ka Siel etdentamawh hi.
Chingnu hing kipankia in, “I ngainadana nulepa kemlevah ding hichina; kei toh vang tua ngaina zuitheilou ding hitamai haia mawle u Thang?” chin amai akhuttegelin ahuma, awla kunsuhin amaitang table tunga ngamin awlawlin akap hithit hi.
Kei zong awla zamphei in, “Chingnu aw bang gena kinei na heimah? Tawptan anuom sih hi” chia alutang phohkang sawma ka tuhleh, “U Thang hing phongsin ka kaa chiengin ka melsetaluo hi” ang chi hi. Mi hasetheitahmai ka hi toh kei zong mittui in ka pumdim gawpta hi. Ken zong, “Chingnu aw mihingte hinkhuo pen tuipi tunga pei Tembaw toh kibang ahi hi. Tuihuol kinawngten tawlngaloua Tembaw bangte asezing mabangin; mihingte zong vangphatna ahisihleh vangsietna in tawlngalouin hun chinin aphuphu hi. Khosiet guoguhlaia Meisanpi ang suoh chiengin i nulepaten khopha ding hitava e, Meisan hing suohta achizel uhi. Tulaitaha kisete leh kapte zong dachienga bitzawhna ding himawlou ding ahi. Mihingte ngaisutna khu bukimloua, zong kikhekhel thei hi; ahivangin itna dihtahin kikhel hun neingailou hi” chia ka houlimlai in, Chingnu awla hing dahkhie in, “Aleh, u Thang, na nulepan nang ang itna uh kikhel hitalou ding i?” Kap kawmin ang chikhe kia leuleu hi.
Kei zong kipantha depin, “Ching aw tulaitahin kikheltama eh! Chin hing dawngtaleng, dihna e na china dieile?” Chin kei ang thudoh khu ama ka dong kia hi. Aman zong awlin, “Theitasing maw” hing chikhe hietsam hi. Chingnu amittegel san denkeita hi.
Kei zong hichin ka houlim kia hi. “Ching aw, kei tungtang pen, pasal khatin atapa athumanlou ni khatin chiengkang toh ha satin asat hi. Naupangin zong apa kungah, “Pa, bang dinga na hing chisat va-ia e?” Chia adohleh apan zong, “Kang it seng mana kang sat ahi” chin dawng hi. Tuabepin naupangin zong, “Pa aw, khatvei tambangin hing it kia lechin kei shitalou ding i?” Achigiap sam hi. Kei zong tuabang giap hilellou ka mah Ching aw?” Chin taimeltah leh lam-entah mai in ka mit sih-at zauh hi.
“Ahileh, u Thang, Sapte thupil khatin abul i pat hoi leh akimkhat zawsa ahi” achia, tambangpin apan hoi i hina ding e?” Kei lam hing enloukei in ang chikhie hi.
“Abul pen kei leh nang i hia, innlam dan ding buoipipi hivai ka kichia” chin chitah deumaiin ka dawng hi. Aman zong, “Abul pen tamna kei nulepa leh khumna nang nulepa ahi ua, i ngainadan thamlouin i sakhuo dana zong Pasien in…..” achileh a awsuo hing mangin akap anahitazel hi. Hing dahdoh kia in, “Kei vangin nulepate panglouin zaw buching ka satheimama sih hi” ang chi kia leuleu hi. Ken na dawng man nailouin aman, “I paunah khatin zong nu thumanglou pa thumanglou a na law peeh ngailou chi ahimanin, khulangkham fuhlou khopmai in, nang lah kang it mama maia, ka khotheina teng zong beisieng phielta e, u Thang” ang chi hi.
A thugen leh aumdan akipatin alungsim hoi leh chit ding dante ka gintat chillai sangin muchien deudeu in ka kitheia, amel zong nidang sangsangin hoi ka sa deudeu maita hi.
Ahivangin, alelamkhatah, ka lawmnu pen keia kipana kihepmang sawm hileh kilawmin ka theisim mawh hi. Tuachin ka lung ang kham panta hi. Gen ding ka tasamkhopmai hi. Koiteng va-ngawlengzong aphattuom nang zong umnawnlou chin kei zong kipanthain, “Chingnu aw en in, Pasien hing pieh theitheina chimtah ka nei sama, ka nulepa thamlouin, ka suopi sanggamte leh ang umnalai ding ka tate adinga phatuom leh hoi ding, beltahlou leh beltah hiding khen chientheina toh tulaitahin athu uh manglou ka suoha, kei leh amaute adinga sil hoi amaute sangin ka theizawtham hi. Atheisiemlou jieh ua hiemngamtaha, agamtatnate jieh un ka nulepa ka itnate beituomlou hi. Tumama inzong masanga ka it, ka ngai mabangin it in ka ngai veve hi” ka chikhe tantan sam hi.
Chingnu awla hing dingkhien, ang peia ka nua ah ang ding hi. Akhuttegela hing koi in abieng nelthitthetnou toh ka bieng ang noia, “U Thang aw” hing chin awlin adingtang kia a, peiin atounangai ah atoukiata hi.
Chingnu in, “Silkhat hing gen vang aw” ang chi hi. Amel hing muol pienin, a awmsunga meikuonga, danggaw, dangtah gawp, dawn ding tui du hi in ka mu hi. Aveilama kinawtna puon atawi toh amai asiazouin “Kei nang it tahpia, ahileh u Thang aw, pei inlen Esther toh vakiteeng mai un; ahausa ua, neilelam banah kumpi nasepna khat zong hing guotzoupai ding hi ua; tuabanga lawchingtah hinkhuo mangtheina zen dingpi kei jieha hinkhuo hasatahmai na manmai sangin. Tuachibanga lawchingtah hinkhuo na man ka muzou chiengleh liennu ken zong ka malam hinkhuo ding lunggelna ka nei pan ding hi. U Thang aw, mit hah kilkela thugen hinang mawle? Awleh amangham ka mah? Hising e” Aw kithingdildel kawmin ang chi kheta mawh hi.
Kei zong banglawtheilou, khatvei leh ka katha bang asuoha, alelamkhatah lah ngeingai tuomsam kei zong mikhat hisam vengin chin ka thangpaitha bang ang suohzel hi.
Chingnu agente leh ang it dan lah imguollouin ka thei kilkel ngala. Kei zong lungsim khat bawlin, “Ching ei” chia ka hatleh ka aw ngai deu atadiei mah? Lamdang sadeu mai in ang dahkhie hi. “Abul apat tu dahkal tana i thugente theizingvai maw, heisungah zong, bang hun hitaleh, i kimukhahnate ah kidangbawl sihvai, Ching aw” chin ka touna kipanin ka dingkhie hi. “Ching aw ka hing it mama hi. Kichibai beh vai e” chin ka khut ka hahphei hi. Bapikhat ka kituden ua, awmsunga um lungtangte khu hing pawtkhiet sawma kitom abang va-ia uhi.
Chingnu khut hakhie a kilehei in, kotlam zuonin ka peita hi. Kal thum kal li ka suonzouin kinua hei in ka ena, Chingnu amai humin akapden hi. Kihei in ka pei zela kotbul ka tunkuonin, “U Thang” chia hing kihanin ka theia, ka kinuaheileh Chingnu kei hing en lai kunsuhin akap kia hi. Khola ka na etdenleh, hun chikhatin hing dahkhie in aman zong ang en hi. Tuabepin ken zong ka bantegel zandohin ka lutangin hing peiin chin ka han hi. Chingnu hing taiin ang bawthaw va-ia hi. Kotbulah khophohlou zenin phabeppikhat ka kipomden ua, ka mit ua, mittuite siasieng dingin ka khutte uh akiman sih uhi.
Awlin Chingnu el ka benga, kisuongla sim adieimah ang hakhiea, abiengtegela, amittuite ka siasiengsahleh thakhatin ang pomkia vatuna, gen ding mel theizaw sang ka um sih uhi.
Ka touna ngai uh zuonin awlin ka pui pheia, ka tou ngai bang un ka toukia ua, ka kimuchilni ua, akihoungam zawsang umloua, ka kimawh nuisan uh mabangin gen ding theizawsang umlouin ka kinuisan zel uhi. Ka touna uh ka luo chillai uh sangin taimel ka pawzawta uhi.
Chingnu dingdohin, “U Thang na khawl aw” ang chia, adawnna dan in ka lutang lohin ama ka en zing a, innsungpi lamah ang lutsanta hi. Ka zauna zousie tunvang thebehkhiet abangta hi.
Chingnu hing lutin dawn ding Niengtui (singpi) a hing tawi hi. Niengtui dawn kawmin apeisa 1986 kum a MYCA (Manipur Young Christian Association) khompi apata lungsima ka puoh uh, 2nd October, 1987 nia tami mun mama a, ka na sunkhawmsa uh thute, tunitahin phelmailouin athain ka namdetta uhi.
Niengtui ka dawnzou un dingkhie in innsungpi lam manawin ka peita uhi. Kipomkawm chithei khopa kizawh ka hi ua, kotlam ka tun un Chingnu liengkou awla ka zutleh, ama zong hing dahkhiein ang en hi. “Lungmuongtahin umvaiin maw Ching, kei zong Pasien panpina toh hing lawchingin sepna khat kang mu dinga, tualam chiengleh” amai kinemtah maia en kawmin ka chileh, Chingnuin hing pumkawi kia leuleuin, kihakhie uleng kimukia nawnlou ding hi-uleng kilawm khopin sawt simtah khat ka kipomden uhi. Kot hongin innsung lamah ka lut ua, video ente zong na tawpnai samlou uhi.
Chingnuin innmai kelkot tan ang ha a, mangpha ka kihahtuozou un, manghil nei hileh kilawmin ang nuahat hi. Akungah ka vapei hi. Aman, “Theinop huoipi hisihlezong ka thu thei khat hing hilvang” ang chia, kei zong dawng nawn seselouin ka dinngahthawta hi. “Tunin ka pa a office mai, mi lah ah, “Nangpa maw tanu mel-hoi nei! Theina vechin, Ukhrul na ut ei, heisung senan na kinei eimah? chin vagi zielziel mawh dan avele” a chi hi. “Koi, bang gen na hiei?” chia lamdang satahmaia ka naw dawnleh Aman “Ka pan inn ang tuna, ka nu toh ka um lai ua ang gen ahi” chin ang dawng hi.
Mailamah lam-etna sangin buoinan hing lamnai zawleh kilawmna e maw! ka lungsimin ka chi hi. Chingnu henepna kawmin “Theita sing maw, Esther lawi Ministerte remote control himawh ua, bang hilezong Pasien thuthu hing hinaven” chin ka dawng hi. Kikhelatahmai in tu zan adin ka kimangpha hahta uhi.
Page 01 | Page 02 | Page 03 | Page 04 | Page 05 | Page 06 | Page 07 | Page 08 | Page 09 | Page 10
